Σαν σήμερα, στις 6 Ιουνίου 1984, γεννήθηκε ένα από τα πιο διάσημα παιχνίδια όλων των εποχών: το Tetris. Όχι σε κάποιο μεγάλο στούντιο παιχνιδιών, όχι σε κάποια αμερικανική εταιρεία, αλλά στη Μόσχα, μέσα στην τότε Σοβιετική Ένωση.
Δημιουργός του ήταν ο Alexey Pajitnov, ένας προγραμματιστής που εργαζόταν στην Ακαδημία Επιστημών της Μόσχας. Την ημέρα ασχολούνταν με υπολογιστές και έρευνα. Στον ελεύθερο χρόνο του, όμως, έφτιαχνε μικρά παιχνίδια. Ένα από αυτά τα πειράματα ήταν το Tetris. Και αυτό το «πείραμα» έμελλε να γίνει θρύλος.
Το πρώτο Tetris δεν είχε τα πολύχρωμα τουβλάκια που θυμάσαι από το Game Boy. Δεν είχε καν κανονικά γραφικά. Ο υπολογιστής Electronika 60, στον οποίο δημιουργήθηκε, δεν μπορούσε να δείξει γραφικά όπως τα ξέρουμε σήμερα. Έτσι, τα πρώτα κομμάτια του παιχνιδιού εμφανίζονταν με απλούς χαρακτήρες κειμένου. Δηλαδή, ένα από τα πιο εμβληματικά παιχνίδια στην ιστορία ξεκίνησε ουσιαστικά σαν γράμματα και σύμβολα στην οθόνη.
Το όνομα Tetris δεν βγήκε τυχαία. Ο Pajitnov το έφτιαξε ενώνοντας τη λέξη «tetra», που σημαίνει τέσσερα, επειδή κάθε κομμάτι αποτελείται από τέσσερα τετράγωνα, με το «tennis», που ήταν το αγαπημένο του άθλημα. Ναι, το Tetris κρύβει μέσα του και λίγο… τένις.
Η έμπνευση ήρθε από τα πεντόμινο, ένα παζλ με γεωμετρικά σχήματα. Στην αρχή ο Pajitnov σκεφτόταν κομμάτια με πέντε τετράγωνα, αλλά το παιχνίδι γινόταν πιο περίπλοκο. Τελικά κράτησε κομμάτια με τέσσερα τετράγωνα και έτσι δημιουργήθηκαν τα γνωστά σχήματα που όλοι έχουμε γυρίσει, στριμώξει και καταραστεί όταν δεν ερχόταν ποτέ το μακρύ κομμάτι.
Το απίστευτο είναι ότι ο δημιουργός του Tetris δεν έγινε αμέσως πλούσιος από το παιχνίδι του. Επειδή εργαζόταν σε σοβιετικό κρατικό ίδρυμα, τα δικαιώματα δεν ανήκαν πραγματικά στον ίδιο. Το παιχνίδι άρχισε να εξαπλώνεται, να αντιγράφεται, να ταξιδεύει από υπολογιστή σε υπολογιστή, αλλά ο άνθρωπος που το δημιούργησε δεν εισέπραττε όπως θα φανταζόσουν.
Και κάπου εδώ αρχίζει το πραγματικό παρασκήνιο. Το Tetris δεν έγινε απλώς επιτυχία. Έγινε αντικείμενο μιας τεράστιας μάχης δικαιωμάτων, με εταιρείες από τη Δύση, τη Nintendo, μεσάζοντες, σοβιετικούς οργανισμούς και ανθρώπους που προσπαθούσαν να καταλάβουν ποιος είχε τελικά το δικαίωμα να πουλήσει τι. Δεν μιλάμε για απλή άδεια χρήσης. Μιλάμε για ένα ψυχροπολεμικό μπέρδεμα γύρω από ένα παιχνίδι με τουβλάκια.
Ο άνθρωπος που έπαιξε καθοριστικό ρόλο στο να βγει το Tetris στον κόσμο ήταν ο Henk Rogers. Είδε το παιχνίδι σε έκθεση στο Λας Βέγκας, κόλλησε αμέσως και κατάλαβε ότι είχε μπροστά του κάτι τεράστιο. Αργότερα ταξίδεψε στη Μόσχα για να εξασφαλίσει τα δικαιώματα, σε μια εποχή που τέτοια πράγματα δεν ήταν καθόλου απλά. Η ιστορία του έγινε τόσο κινηματογραφική, που πολλά χρόνια μετά μεταφέρθηκε και σε ταινία.
Η μεγάλη έκρηξη ήρθε το 1989, όταν το Tetris μπήκε στο Game Boy της Nintendo. Και εκεί έγινε το απόλυτο ταίριασμα. Η μικρή ασπρόμαυρη οθόνη, τα απλά κουμπιά και η φορητή μορφή του Game Boy ήταν ιδανικά για ένα παιχνίδι που μπορούσες να παίξεις παντού. Δεν χρειαζόταν ιστορία, οδηγίες ή εντυπωσιακά γραφικά. Το άνοιγες και μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα ήσουν μέσα.
Μάλιστα, η έκδοση του Game Boy πούλησε δεκάδες εκατομμύρια αντίτυπα και βοήθησε τη φορητή κονσόλα της Nintendo να γίνει φαινόμενο. Το Tetris ήταν τόσο απλό, που μπορούσε να το παίξει κάποιος που δεν είχε ξαναπιάσει κονσόλα. Και τόσο δύσκολο, που μπορούσε να σε κρατήσει κολλημένο για ώρες.
Ένα ακόμη ωραίο στοιχείο είναι ότι ο Henk Rogers φέρεται να είχε την ιδέα να ονομαστεί «Tetris» η κίνηση όπου καθαρίζεις τέσσερις γραμμές μαζί. Ήθελε ο παίκτης να λέει τη λέξη μέσα στο παιχνίδι, όπως λέει κάποιος «blackjack» ή «Yahtzee». Και τελικά πέτυχε. Γιατί όποιος έχει παίξει Tetris ξέρει την ικανοποίηση όταν περιμένεις το μακρύ κομμάτι, πέφτει επιτέλους και εξαφανίζεις τέσσερις γραμμές με μία κίνηση.
Το Tetris έχει και κάτι ακόμα περίεργο. Έδωσε το όνομά του στο λεγόμενο «Tetris Effect». Είναι αυτό που παθαίνεις όταν παίζεις πολλή ώρα και μετά αρχίζεις να βλέπεις τα σχήματα παντού. Στα κουτιά, στα ράφια, στα πλακάκια, ακόμα και όταν κλείνεις τα μάτια σου. Το φαινόμενο έχει απασχολήσει και ερευνητές, ενώ το παιχνίδι έχει χρησιμοποιηθεί σε μελέτες για τη μνήμη και τις ενοχλητικές αναμνήσεις.
Και αυτό ίσως εξηγεί γιατί το Tetris δεν γέρασε ποτέ. Δεν στηρίχθηκε σε γραφικά, δεν στηρίχθηκε σε μόδα, δεν είχε χαρακτήρες που έπρεπε να θυμάσαι ή ιστορία που έπρεπε να παρακολουθήσεις. Ήταν καθαρή ιδέα. Κομμάτια πέφτουν. Εσύ προσπαθείς να τα βάλεις σε τάξη. Κάθε λάθος μένει εκεί και σε πιέζει. Κάθε σωστή κίνηση σε ανακουφίζει.
Το πιο νοσταλγικό με το Tetris είναι ότι πολλοί το θυμόμαστε διαφορετικά. Άλλος από το Game Boy. Άλλος από παλιό υπολογιστή. Άλλος από εκείνα τα φτηνά ηλεκτρονικά παιχνιδάκια με τις πολλές «9999 in 1» επιλογές, που τελικά όλα ήταν παραλλαγές του ίδιου παιχνιδιού. Όπως και να το γνώρισες, όμως, το συναίσθημα ήταν το ίδιο: «άλλη μία παρτίδα και το κλείνω».
Φυσικά, δεν το έκλεινες.
Το Tetris είναι από εκείνα τα παιχνίδια που δεν χρειάζονται νοσταλγία για να σταθούν. Αν το δώσεις σήμερα σε κάποιον που δεν το έχει παίξει ποτέ, θα καταλάβει αμέσως τι πρέπει να κάνει. Και μετά από λίγο θα αρχίσει να αγχώνεται, να σκέφτεται πιο γρήγορα, να περιμένει το σωστό κομμάτι και να πιστεύει ότι μπορεί να σώσει την παρτίδα την τελευταία στιγμή.
Κάπως έτσι ένα απλό παιχνίδι από τη Μόσχα έγινε παγκόσμιο σύμβολο. Χωρίς ήρωες, χωρίς πίστες, χωρίς όπλα, χωρίς εντυπωσιακά εφέ. Μόνο με επτά σχήματα και μια ιδέα που αποδείχθηκε σχεδόν τέλεια.
Γιατί τελικά το Tetris δεν ήταν απλώς ένα παιχνίδι με τουβλάκια. Ήταν το παιχνίδι που μας έμαθε να βάζουμε τάξη στο χάος, έστω και μέχρι να πέσει το επόμενο κομμάτι.
