Το ότι ένα παιδί χρησιμοποιεί ένα εργαλείο για να κάνει έναν πολλαπλασιασμό δεν αρκεί, από μόνο του, για να μιλήσουμε για υποβάθμιση της γνώσης. Περισσότερο με ενδιαφέρει αν καταλαβαίνει την πράξη, αν ξέρει πότε τη χρειάζεται και αν μπορεί να κρίνει το αποτέλεσμα. Πιστεύω ότι στη συζήτηση για την τεχνητή νοημοσύνη συχνά υποτιμάμε το πόσο δύσκολο είναι να αποδεχτούμε έναν κόσμο που αλλάζει γρηγορότερα απ’ όσο προλαβαίνουμε να συνηθίσουμε.
Αφορμή στάθηκε το Reboot podcast της Ένωσης Πληροφορικών Ελλάδος και η συζήτηση για το ενδεχόμενο τα παιδιά να βασίζονται στα τεχνολογικά εργαλεία ακόμη και για απλές πράξεις. Η ανησυχία για τη μάθηση είναι θεμιτή. Η ευκολία, όμως, δεν αποτελεί απόδειξη ότι κάτι πάει στραβά.
Το παράδειγμα με το πλυντήριο
Σκέψου το εξής: θα θεωρούσες ότι ένα παιδί έχει κάποιο σοβαρό έλλειμμα επειδή δεν ξέρει να πλένει τα ρούχα στο χέρι; Μάλλον όχι. Υπάρχει το πλυντήριο και η καθημερινότητά του οργανώνεται γύρω από αυτή τη δυνατότητα.
Το πλύσιμο στο χέρι παραμένει χρήσιμο σε ορισμένες περιπτώσεις. Παρ’ όλα αυτά, δεν απαιτούμε από κάθε νέα γενιά να επαναλαμβάνει όλο τον κόπο της προηγούμενης για να αποδείξει ότι είναι ικανή.
Το παράδειγμα δεν εξισώνει το πλύσιμο με τα μαθηματικά. Φωτίζει, όμως, μια συνήθεια στη σκέψη μας: όταν η τεχνολογία αναλαμβάνει μια δουλειά, εστιάζουμε εύκολα στην ικανότητα που χρησιμοποιούμε λιγότερο. Δυσκολευόμαστε περισσότερο να δούμε τι μπορούμε να κάνουμε με τον χρόνο και τις δυνατότητες που κερδίζουμε.
Πόσο καλά καταλαβαίνεις αυτό που υπολογίζεις;
Η προπαίδεια είναι χρήσιμη. Σε βοηθά να υπολογίζεις γρήγορα, να εκτιμάς ποσότητες και να ελέγχεις ένα αποτέλεσμα. Ωστόσο, η ταχύτητα με την οποία απαντάς στο «έξι επί οκτώ» δεν περιγράφει από μόνη της τη μαθηματική σου σκέψη.
Αν αγοράζεις έξι προϊόντα που κοστίζουν οκτώ ευρώ το καθένα, χρειάζεται να καταλαβαίνεις γιατί κάνεις πολλαπλασιασμό. Χρειάζεται επίσης να αντιλαμβάνεσαι ότι ένα αποτέλεσμα της τάξης των 480 ευρώ δεν ταιριάζει με αυτή την αγορά. Η πληκτρολόγηση της πράξης σε ένα εργαλείο δεν σου εξασφαλίζει αυτή την κατανόηση. Ούτε, όμως, την αποκλείει.
Το αμερικανικό Εθνικό Συμβούλιο Εκπαιδευτικών Μαθηματικών, το NCTM, αναγνωρίζει ότι η κατάλληλη χρήση αριθμομηχανών στο δημοτικό μπορεί να στηρίξει την κατανόηση και την επίλυση προβλημάτων. Παράλληλα, διατηρεί την ανάγκη για νοερούς και γραπτούς υπολογισμούς. Το κρίσιμο στοιχείο είναι ο εκπαιδευτικός σκοπός της χρήσης τους.
Επομένως, μπορούμε να συζητήσουμε πόση αποστήθιση χρειάζεται και πώς διδάσκεται, χωρίς να αντιμετωπίζουμε κάθε τεχνολογική βοήθεια ως απειλή.
Το «εμείς δεν μάθαμε έτσι» δεν αρκεί
Όταν έχεις μεγαλώσει με έναν συγκεκριμένο τρόπο μάθησης, είναι φυσικό να τον εμπιστεύεσαι. Τον γνωρίζεις, έχεις προσπαθήσει μέσα σε αυτόν και έχεις συνδέσει την προσπάθεια με το αποτέλεσμα.
Καθώς περνούν τα χρόνια, μπορεί να δυσκολεύεσαι να εξοικειωθείς με καινούργια εργαλεία. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι η δική σου διαδρομή πρέπει να γίνει υποχρεωτική για κάθε παιδί.
Ο δισταγμός απέναντι στις μεγάλες τεχνολογικές αλλαγές επανέρχεται. Κάθε φορά χρειάζεται να εξετάζουμε συγκεκριμένα τι χάνεται, τι κερδίζεται και τι αξίζει να διατηρηθεί. Η φράση «εμείς δεν μεγαλώσαμε έτσι» περιγράφει την εμπειρία μας. Δεν αποτελεί επαρκές επιχείρημα για το πώς πρέπει να μεγαλώσουν οι επόμενοι.
Με την τεχνητή νοημοσύνη αυτή η δυσκολία γίνεται εντονότερη. Οι αλλαγές διαδέχονται η μία την άλλη και μπορεί να αισθάνεσαι ότι μόλις κατάλαβες κάτι, έχει ήδη αλλάξει. Κατά τη γνώμη μου, μέρος της ανησυχίας μας πηγάζει ακριβώς από αυτή την απώλεια οικειότητας.
Ένα σχολείο που μαθαίνει στα παιδιά να χρησιμοποιούν τα εργαλεία
Η απάντηση, για μένα, είναι να προσαρμόσουμε τη διδασκαλία. Να ζητάμε από το παιδί να εξηγεί τη σκέψη του, να συγκρίνει λύσεις και να εντοπίζει λάθη. Να χρησιμοποιεί την τεχνολογία με καθοδήγηση και με έναν σαφή λόγο.
Η τεχνητή νοημοσύνη απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή, επειδή μπορεί να δώσει μια λανθασμένη απάντηση με πειστικό τρόπο. Γι’ αυτό η εξοικείωση μαζί της πρέπει να περιλαμβάνει έλεγχο, ερωτήσεις και προσωπική προσπάθεια. Η αντιγραφή μιας έτοιμης εργασίας δεν εκπληρώνει αυτούς τους στόχους.
Θέλω ένα σχολείο που δίνει στα παιδιά τα εφόδια να καταλαβαίνουν τον κόσμο στον οποίο θα ζήσουν. Η δική μας ευθύνη είναι να εξετάζουμε τις αλλαγές με περιέργεια και κρίση, ακόμη κι όταν μας ξεβολεύουν.
Δεν με ανησυχεί από μόνο του ότι ένα παιδί θα κάνει με ένα εργαλείο κάτι που εγώ έμαθα να κάνω χωρίς αυτό. Με ανησυχεί να το προετοιμάζουμε αποκλειστικά για τον κόσμο που γνωρίσαμε εμείς.
Συντάκτης του άρθρου: Κυριάκος ΟικονομίδηςΑν θέλεις να υποστηρίξεις την προσπάθεια μας και να βλέπεις καθημερινά νέα άρθρα με δωρεάν υλικό, μπορείς να το κάνεις με μια δωρεά στο Paypal
