Ένας από τους πιο γνωστούς μύθους γύρω από τον ανθρώπινο εγκέφαλο είναι ότι χρησιμοποιούμε μόνο το 10% των δυνατοτήτων του. Είναι μια ιδέα που ακούγεται εντυπωσιακή, γι’ αυτό και έχει χρησιμοποιηθεί πολλές φορές σε ταινίες, βιβλία και θεωρίες αυτοβελτίωσης. Φυσικά αυτή η ιδέα επιστημονικά δεν ισχύει.
Η σύγχρονη νευροεπιστήμη δείχνει ότι ο εγκέφαλος δεν έχει ένα τεράστιο «ανενεργό» κομμάτι που περιμένει να το ξεκλειδώσεις. Χρησιμοποιούμε ολόκληρο τον εγκέφαλό μας, απλώς όχι όλα τα σημεία του με την ίδια ένταση και την ίδια στιγμή. Διαφορετικές περιοχές ενεργοποιούνται ανάλογα με το τι κάνεις: όταν μιλάς, όταν κινείσαι, όταν θυμάσαι κάτι, όταν διαβάζεις ή ακόμα και όταν ξεκουράζεσαι. Το BrainFacts, εκπαιδευτική πηγή της Society for Neuroscience, αναφέρει ξεκάθαρα ότι η ιδέα του 10% είναι μύθος και ότι χρησιμοποιούμε το 100% του εγκεφάλου, όχι όμως όλο ταυτόχρονα. (πηγή)
Από πού βγήκε ο μύθος του 10%;
Ο μύθος φαίνεται πως δημιουργήθηκε από παρερμηνείες παλαιότερων επιστημονικών ιδεών. Κάποιοι ερευνητές μιλούσαν για «σιωπηλές» περιοχές του εγκεφάλου, όχι επειδή δεν είχαν λειτουργία, αλλά επειδή δεν γνώριζαν τότε ακριβώς τι έκαναν. Με τα χρόνια, αυτή η ιδέα απλοποιήθηκε λανθασμένα και έγινε το γνωστό «χρησιμοποιούμε μόνο το 10%». Το Scientific American εξηγεί ότι ο μύθος πιθανότατα ενισχύθηκε από λάθος ερμηνείες παλαιών νευρολογικών ερευνών και από τον χώρο της αυτοβελτίωσης. (πηγή)
Τι δείχνει η επιστήμη;
Οι σύγχρονες τεχνικές απεικόνισης, όπως η λειτουργική μαγνητική τομογραφία, δείχνουν ότι ο εγκέφαλος είναι ενεργός σε πολλές περιοχές του, ακόμα και όταν δεν κάνεις κάτι φαινομενικά δύσκολο. Ακόμα και σε κατάσταση ηρεμίας, υπάρχουν εγκεφαλικά δίκτυα που σχετίζονται με τη μνήμη, τη σκέψη, την αυτοπαρατήρηση και τον σχεδιασμό. Το λεγόμενο Default Mode Network είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα δικτύου που ενεργοποιείται όταν ο εγκέφαλος βρίσκεται σε «ήρεμη» κατάσταση, αλλά συνεχίζει να επεξεργάζεται πληροφορίες. (πηγή)
Ένα ακόμα ισχυρό επιχείρημα είναι η ίδια η κατανάλωση ενέργειας του εγκεφάλου. Παρότι ο ανθρώπινος εγκέφαλος είναι περίπου το 2% του σωματικού βάρους, καταναλώνει περίπου το 20% της ενέργειας του σώματος. Ένα τόσο ενεργοβόρο όργανο δεν θα είχε εξελιχθεί έτσι αν το μεγαλύτερο μέρος του ήταν άχρηστο ή μόνιμα ανενεργό. (πηγή)
Γιατί δεν ενεργοποιείται όλος ο εγκέφαλος μαζί;
Το ότι χρησιμοποιούμε όλο τον εγκέφαλο δεν σημαίνει ότι κάθε περιοχή δουλεύει στο μέγιστο κάθε δευτερόλεπτο. Αυτό θα ήταν βιολογικά χαοτικό και όχι χρήσιμο. Ο εγκέφαλος λειτουργεί σαν ένα πολύπλοκο δίκτυο. Άλλες περιοχές αναλαμβάνουν την όραση, άλλες την κίνηση, άλλες τη γλώσσα, άλλες τη μνήμη και άλλες τη λήψη αποφάσεων.
Αν τραυματιστεί μια συγκεκριμένη περιοχή, συνήθως εμφανίζεται και αντίστοιχη δυσκολία. Για παράδειγμα, βλάβες σε περιοχές που σχετίζονται με την κίνηση, την ομιλία ή την όραση μπορούν να προκαλέσουν πολύ συγκεκριμένα προβλήματα. Αυτό δείχνει ότι οι περιοχές του εγκεφάλου έχουν λειτουργία και δεν είναι «άχρηστο απόθεμα». Το MSD Manual εξηγεί ότι διαφορετικές περιοχές του εγκεφάλου ελέγχουν διαφορετικές λειτουργίες και η θέση της βλάβης επηρεάζει το είδος του προβλήματος που εμφανίζεται. (πηγή)
Υπάρχουν τελικά κρυφές δυνατότητες;
Ναι, αλλά όχι με τον τρόπο που παρουσιάζεται στον μύθο. Δεν υπάρχει ένα κρυμμένο 90% που, αν το «ξεκλειδώσεις», θα αποκτήσεις υπερδυνάμεις. Αυτό που υπάρχει είναι η νευροπλαστικότητα, δηλαδή η ικανότητα του εγκεφάλου να αλλάζει, να προσαρμόζεται και να δημιουργεί νέες συνδέσεις μέσα από μάθηση, εξάσκηση και εμπειρία. Οι συνάψεις, δηλαδή οι συνδέσεις μεταξύ νευρώνων, μπορούν να ενισχυθούν ή να αποδυναμωθούν ανάλογα με τη χρήση τους, κάτι που θεωρείται βασικό για τη μάθηση και τη μνήμη. (πηγή)
Με απλά λόγια, δεν χρειάζεται να «ξεκλειδώσεις» κάποιο αχρησιμοποίητο μέρος του εγκεφάλου. Χρειάζεται να τον χρησιμοποιείς καλύτερα. Η μάθηση, ο ύπνος, η άσκηση, η συγκέντρωση, η επανάληψη και η αποφυγή συνεχούς διάσπασης προσοχής μπορούν να βοηθήσουν πραγματικά την πνευματική απόδοση.
Συμπέρασμα
Η ιδέα ότι χρησιμοποιούμε μόνο το 10% του εγκεφάλου μας είναι ένας διαδεδομένος αλλά λανθασμένος μύθος. Ο εγκέφαλος λειτουργεί συνεχώς, ακόμα και όταν ξεκουράζεσαι. Δεν δουλεύουν όλες οι περιοχές του ταυτόχρονα με την ίδια ένταση, όμως αυτό δεν σημαίνει ότι το υπόλοιπο μένει αχρησιμοποίητο.
Η πραγματική δύναμη του εγκεφάλου δεν βρίσκεται σε κάποιο μαγικό «κρυφό ποσοστό», αλλά στην ικανότητά του να μαθαίνει, να προσαρμόζεται και να βελτιώνεται με τη σωστή χρήση.
σ.σ: Δες ένα σχετικό βίντεο από το ελληνικό κανάλι στο YouTube, The Skeptic Theory: Χρησιμοποιούμε μόνο το 10% του εγκεφάλου μας;
Συντάκτης του άρθρου: Κυριάκος ΟικονομίδηςΑν θέλεις να υποστηρίξεις την προσπάθεια μας και να βλέπεις καθημερινά νέα άρθρα με δωρεάν υλικό, μπορείς να το κάνεις με μια δωρεά στο Paypal
