Οι ιοί, τα Trojans, το Spyware και το Ransomware είναι διαφορετικές μορφές κακόβουλου λογισμικού (Malware), δηλαδή προγραμμάτων που δημιουργούνται για να προκαλέσουν προβλήματα, να υποκλέψουν πληροφορίες ή να αποκτήσουν πρόσβαση σε μια συσκευή χωρίς την άδειά σου.
Στο τέταρτο μάθημα της σειράς «Cyber Security από το Μηδέν» θα γνωρίσουμε τις βασικές διαφορές τους, πώς μπορούν να μολύνουν τον υπολογιστή ή το κινητό σου και, κυρίως, τι μπορείς να κάνεις για να προστατευτείς.
Τι είναι το Malware;
Το Malware προέρχεται από τις αγγλικές λέξεις Malicious Software και σημαίνει κακόβουλο λογισμικό.
Πρόκειται για έναν γενικό όρο που περιλαμβάνει διάφορα είδη ψηφιακών απειλών.
Για παράδειγμα, μπορεί να κατεβάσεις ένα πρόγραμμα που υπόσχεται ότι θα κάνει τον υπολογιστή σου γρηγορότερο. Το εγκαθιστάς, αλλά χωρίς να το γνωρίζεις, μαζί του εγκαθίσταται και ένα κακόβουλο πρόγραμμα.
Αυτό μπορεί να παρακολουθεί τη δραστηριότητά σου, να εμφανίζει ανεπιθύμητες διαφημίσεις ή να προσπαθεί να υποκλέψει προσωπικές πληροφορίες.
Ας δούμε τις τέσσερις βασικές κατηγορίες που πρέπει να γνωρίζεις.
1. Ιοί (Viruses): Τα προγράμματα που εξαπλώνονται
Ένας ιός υπολογιστή (Computer Virus) είναι ένα είδος κακόβουλου λογισμικού που προσκολλάται σε αρχεία ή προγράμματα και μπορεί να δημιουργεί αντίγραφά του όταν εκτελείται.
Σκέψου ότι λαμβάνεις ένα μολυσμένο αρχείο και το ανοίγεις. Αν ενεργοποιηθεί ο κακόβουλος κώδικας, μπορεί να επηρεάσει και άλλα αρχεία του υπολογιστή σου.
Ανάλογα με τον ιό, οι συνέπειες μπορεί να περιλαμβάνουν αλλοίωση δεδομένων, προβλήματα στη λειτουργία προγραμμάτων ή άλλες ανεπιθύμητες ενέργειες.
Κάτι σημαντικό: δεν είναι κάθε κακόβουλο πρόγραμμα ιός. Ο όρος «ιός» χρησιμοποιείται συχνά στην καθημερινότητα για όλες τις ψηφιακές απειλές, αλλά τεχνικά αποτελεί μία μόνο κατηγορία Malware.
2. Trojans: Οι ψηφιακοί Δούρειοι Ίπποι
Τα Trojans (Δούρειοι Ίπποι) είναι κακόβουλα προγράμματα που προσποιούνται ότι είναι κάτι χρήσιμο ή ακίνδυνο.
Το όνομά τους προέρχεται από τον γνωστό Δούρειο Ίππο της ελληνικής μυθολογίας.
Φαντάσου ότι βρίσκεις στο Internet ένα πρόγραμμα που υπόσχεται δωρεάν λειτουργίες οι οποίες κανονικά κοστίζουν χρήματα.
Το κατεβάζεις από μια άγνωστη ιστοσελίδα και το εγκαθιστάς.
Το πρόγραμμα μπορεί να φαίνεται φυσιολογικό, αλλά στο παρασκήνιο να προσπαθεί να κλέψει πληροφορίες, να εγκαταστήσει επιπλέον κακόβουλο λογισμικό ή να επιτρέψει απομακρυσμένη πρόσβαση στη συσκευή σου.
Σε αντίθεση με τους κλασικούς ιούς, τα Trojans δεν χαρακτηρίζονται από την ικανότητα να αναπαράγονται μόνα τους.
Γι' αυτό πρέπει να είσαι ιδιαίτερα προσεκτικός με εφαρμογές από άγνωστες πηγές και «σπασμένες» εκδόσεις εμπορικών προγραμμάτων.
3. Spyware: Το λογισμικό που σε παρακολουθεί
Το Spyware είναι κακόβουλο λογισμικό που συλλέγει πληροφορίες για εσένα χωρίς την κατάλληλη ενημέρωση ή συγκατάθεσή σου.
Μπορεί, ανάλογα με τις δυνατότητές του, να παρακολουθεί τις ιστοσελίδες που επισκέπτεσαι, να καταγράφει τη δραστηριότητά σου ή να υποκλέπτει προσωπικά δεδομένα.
Μια ιδιαίτερα επικίνδυνη μορφή παρακολούθησης είναι η καταγραφή όσων πληκτρολογείς στο πληκτρολόγιό σου, γνωστή ως Keylogging.
Για παράδειγμα, ένα κακόβουλο πρόγραμμα θα μπορούσε να καταγράψει κάποιον κωδικό πρόσβασης που πληκτρολογείς.
Το ανησυχητικό είναι ότι ορισμένα Spyware προσπαθούν να λειτουργούν αθόρυβα, χωρίς να εμφανίζουν κάποιο προφανές σημάδι.
4. Ransomware: Όταν τα αρχεία σου γίνονται όμηροι
Το Ransomware είναι μια ιδιαίτερα επικίνδυνη μορφή κακόβουλου λογισμικού που μπορεί να κρυπτογραφήσει τα αρχεία σου, εμποδίζοντάς σε να τα ανοίξεις.
Στη συνέχεια, οι κυβερνοεγκληματίες ζητούν χρήματα ως λύτρα για να σου δώσουν, υποτίθεται, τη δυνατότητα να τα ξεκλειδώσεις.
Φαντάσου ότι ανοίγεις τον υπολογιστή σου και ξαφνικά δεν μπορείς να αποκτήσεις πρόσβαση στις φωτογραφίες, στα έγγραφα και στα υπόλοιπα αρχεία σου.
Στην οθόνη εμφανίζεται ένα μήνυμα που απαιτεί πληρωμή.
Ορισμένες επιθέσεις Ransomware περιλαμβάνουν επίσης κλοπή δεδομένων και απειλές δημοσιοποίησής τους.
Πρέπει να πληρώσεις τα λύτρα;
Η πληρωμή δεν εγγυάται ότι θα πάρεις πίσω τα αρχεία σου και ενδέχεται να ενισχύσει την εγκληματική δραστηριότητα.
Υπάρχουν, μάλιστα, περιπτώσεις στις οποίες μπορούν να ανακτηθούν αρχεία χωρίς πληρωμή. Στο dwrean.net έχουμε παρουσιάσει το No More Ransom, μια δωρεάν πρωτοβουλία που προσφέρει εργαλεία αποκρυπτογράφησης για συγκεκριμένες επιθέσεις.
Δεν υπάρχει όμως λύση για κάθε τύπο Ransomware. Γι' αυτό τα αντίγραφα ασφαλείας είναι τόσο σημαντικά.
Πώς μολύνεται ένας υπολογιστής;
Μια μόλυνση μπορεί να ξεκινήσει από κάτι πολύ απλό.
Ένα ύποπτο συνημμένο σε email, μια εφαρμογή από μη αξιόπιστη πηγή, μια ψεύτικη ειδοποίηση ενημέρωσης ή μια ιστοσελίδα που προσπαθεί να εκμεταλλευτεί κάποιο κενό ασφαλείας.
Ακόμη και ένας φαινομενικά αθώος σύνδεσμος μπορεί να σε οδηγήσει σε μια προσπάθεια εξαπάτησης.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε άγνωστο αρχείο ή ιστοσελίδα περιέχει Malware. Σημαίνει, όμως, ότι πρέπει να ελέγχεις τι ανοίγεις και από πού προέρχεται.
Πώς προστατεύεσαι από το Malware;
Τα καλά νέα είναι ότι μπορείς να μειώσεις σημαντικά τον κίνδυνο με μερικές απλές συνήθειες.
Κατέβαζε προγράμματα από τις επίσημες ιστοσελίδες των δημιουργών τους ή από αξιόπιστα καταστήματα εφαρμογών ή από εμάς 😁. Μην ανοίγεις ύποπτα συνημμένα αρχεία και φρόντισε να ενημερώνεις τακτικά το λειτουργικό σύστημα και τον browser σου.
Επίσης, χρησιμοποίησε ένα αξιόπιστο antivirus. Αν έχεις Windows 11, διαθέτεις ήδη το Microsoft Defender, που προσφέρει δωρεάν προστασία από πολλές μορφές κακόβουλου λογισμικού.
Μπορείς να μάθεις περισσότερα στο άρθρο μας για το Microsoft Defender, το ενσωματωμένο δωρεάν antivirus των Windows.
Εξίσου σημαντικό είναι να διατηρείς αντίγραφα ασφαλείας των αρχείων σου, κατά προτίμηση σε αποθηκευτικό μέσο που αποσυνδέεις μετά τη δημιουργία του backup ή σε κατάλληλα προστατευμένη υπηρεσία cloud.
Έτσι, ακόμη κι αν αντιμετωπίσεις μια σοβαρή επίθεση, έχεις περισσότερες πιθανότητες να ανακτήσεις τα δεδομένα σου.
Αν χρησιμοποιείς ακόμη Windows 10, θυμήσου ότι η κανονική υποστήριξή τους έχει λήξει από τις 14 Οκτωβρίου 2025. Επομένως, είναι σημαντικό να χρησιμοποιείς υποστηριζόμενο λειτουργικό σύστημα ή να έχεις εξασφαλίσει τις διαθέσιμες εκτεταμένες ενημερώσεις ασφαλείας.
Πρακτική άσκηση: Έλεγξε τον υπολογιστή σου για Malware
Σήμερα θα κάνουμε έναν πραγματικό έλεγχο ασφαλείας, χωρίς να εγκαταστήσουμε κανένα επιπλέον πρόγραμμα.
Η άσκηση αφορά υπολογιστές με Windows 11 που χρησιμοποιούν το Microsoft Defender ως ενεργό antivirus.
Βήμα 1: Πάτησε το πλήκτρο Windows, πληκτρολόγησε «Ασφάλεια των Windows» (Windows Security) και άνοιξε την εφαρμογή.
Βήμα 2: Επίλεξε «Προστασία από ιούς και απειλές» (Virus & threat protection).
Βήμα 3: Πάτησε «Γρήγορη σάρωση» (Quick scan).
Βήμα 4: Περίμενε να ολοκληρωθεί ο έλεγχος και διάβασε το αποτέλεσμα.
Αν εντοπιστεί κάποια απειλή, ακολούθησε τις προτεινόμενες ενέργειες της εφαρμογής και μην επιτρέψεις την εκτέλεση αρχείων που δεν αναγνωρίζεις.
Αν έχεις εγκατεστημένο άλλο antivirus, ο έλεγχος μπορεί να πραγματοποιείται μέσα από εκείνο το πρόγραμμα.
Αυτό ήταν! Μόλις έκανες μια βασική σάρωση για κακόβουλο λογισμικό.
Να θυμάσαι ότι μια καθαρή σάρωση είναι ενθαρρυντική, αλλά δεν εγγυάται ότι δεν υπάρχει καμία απειλή.
Τι κάνεις αν υποψιάζεσαι ότι μολύνθηκες;
Αν παρατηρήσεις ανεξήγητες αλλαγές στον υπολογιστή σου, άγνωστα προγράμματα ή προειδοποιήσεις ασφαλείας, μην πανικοβληθείς.
Τα συμπτώματα αυτά δεν σημαίνουν απαραίτητα ότι υπάρχει Malware, αλλά αξίζει να τα ελέγξεις.
Ξεκίνα με μια σάρωση χρησιμοποιώντας το antivirus σου. Αν υπάρχουν σοβαρές ενδείξεις ενεργής επίθεσης, αποσύνδεσε τη συσκευή από το Internet και ζήτησε βοήθεια από κάποιον ειδικό.
Αν πιστεύεις ότι έχουν κλαπεί κωδικοί, άλλαξέ τους από μια διαφορετική, ασφαλή συσκευή.
Σε περίπτωση Ransomware, μην πληρώσεις βιαστικά και μην διαγράψεις τα κρυπτογραφημένα αρχεία σου. Μπορεί να χρειαστούν για πιθανή ανάκτηση.
Μικρό τεστ: Τι έμαθες σήμερα;
Ερώτηση 1: Είναι όλα τα Malware ιοί;
Όχι. Οι ιοί αποτελούν μία κατηγορία Malware, αλλά υπάρχουν και Trojans, Spyware, Ransomware και άλλες μορφές κακόβουλου λογισμικού.
Ερώτηση 2: Ποιο κακόβουλο λογισμικό προσποιείται ότι είναι ένα κανονικό πρόγραμμα;
Το Trojan ή Δούρειος Ίππος.
Ερώτηση 3: Ποια είναι μία από τις σημαντικότερες άμυνες απέναντι στην απώλεια δεδομένων από Ransomware;
Η τακτική δημιουργία ασφαλών αντιγράφων ασφαλείας, τα οποία μπορούν να χρησιμοποιηθούν για επαναφορά των αρχείων μας.
Τι θα μάθουμε στο επόμενο μάθημα;
Τώρα που γνωρίζεις τις βασικές μορφές κακόβουλου λογισμικού, ήρθε η ώρα να προστατεύσουμε τους διαδικτυακούς μας λογαριασμούς.
Στο Μάθημα 5: «Πώς δημιουργείς πραγματικά ασφαλείς κωδικούς πρόσβασης», θα μάθουμε πώς να φτιάχνουμε ισχυρούς κωδικούς, γιατί δεν πρέπει να χρησιμοποιούμε παντού τον ίδιο και πώς μπορούμε να τους διαχειριζόμαστε χωρίς να χρειάζεται να τους θυμόμαστε όλους.
Συνεχίζουμε βήμα βήμα, με απλές γνώσεις που μπορείς να χρησιμοποιήσεις στην καθημερινότητά σου!
Συντάκτης του άρθρου: Κυριάκος ΟικονομίδηςΑν θέλεις να υποστηρίξεις την προσπάθεια μας και να βλέπεις καθημερινά νέα άρθρα με δωρεάν υλικό, μπορείς να το κάνεις με μια δωρεά στο Paypal
